Báruformin

Bárujárn er slétt stálplata sem er völsuð í bárur. Slétt plata ber lítið, en um leið og hún er völsuð í bárur verður hún stíf eftir endilöngu, ber á milli langbanda og leiðir vatnið eftir bárunum niður af þakinu. Báruhæðin og bárubreiddin ráða því hversu stíf platan er, hversu mikið vatn hún flytur og hvernig hún fer á húsinu.

Bárujárn barst til Íslands upp úr 1870. Það fór að sjást almennt á þökum upp úr 1880 og á veggjum upp úr 1890, enda var það eldtraust, létt í flutningi og þoldi veðrið mun betur en timburklæðning. Hefðbundna íslenska báran, 18 mm há og 76 mm breið, hefur verið ráðandi síðan og er enn algengasta þakklæðningin á íslenskum húsum.

Hvað þýða tölurnar í nafninu?

Fyrri talan er báruhæðin í millimetrum, mæld frá lægð upp á topp, og sú seinni bárubreiddin, það er bilið á milli tveggja bárutoppa. Bára 18/76 er því 18 mm há og 76 mm breið. Flestir framleiðendur nota sama nafnakerfi, þó sumir skrifi breiddina á undan, 76/18, og því er hægt að bera saman plötur milli söluaðila út frá nafninu einu.

Þriðja stærðin, sem ekki kemur fram í nafninu, er efnisþykktin. Allt bárujárn frá okkur er valsað úr 0,6 mm BaoAM stáli, hvort sem það er ólitað eða lakkað.

Plötubreidd og nýtanleg breidd

Plata er breiðari en flöturinn sem hún þekur, því hver plata leggst yfir þá næstu. Plötubreidd er breidd plötunnar eins og hún kemur úr völsuninni. Nýtanleg breidd er það sem hver plata bætir við þekjuna þegar búið er að skara. Bára 18/76 er 1.126 mm breið en þekur 1.050 mm þegar skarað er um eina báru. Á 10 metra breitt þak þarf því tíu plötur, ekki níu, og það er nýtanlega breiddin sem á að miða við þegar plötur eru taldar.

Allt bárujárn byrjar sem slétt stál á rúllu. Í völsuninni dregst platan saman þegar stálið leggst í bárur: 1.250 mm af sléttu stáli verða að 1.126 mm breiðri Báru 18/76. Efnisnýtingin í töflunni hér að ofan er hlutfallið milli nýtanlegrar breiddar og breiddar sléttu plötunnar. Hún skýrir hvers vegna hærri og þéttari bárur kosta meira á hvern fermetra af þekju: í þær fer einfaldlega meira stál.

Skörun og þakhalli

Á veggjum er skarað um eina báru, 76 mm, og við það miðast nýtanlega breiddin, 1.050 mm. Á þökum er skarað meira, að lágmarki eina og hálfa báru, og um tvær bárur þar sem hallinn er lítill eða veðurálag mikið. Þá þekur hver plata 974 mm og reikna þarf með fleiri plötum.

Byggingarreglugerð nr. 112/2012 setur lágmarkshalla þaka eftir því hvaða efni er aðalregnvörn þeirra, í grein 10.5.4. Fyrir bárujárn á pappaklætt undirþak, klætt með borðaklæðningu eða rakaþolnum plötum, er lágmarkshallinn 1:4, eða 14°. Læst málmklæðning má fara neðar, í 1:5 (11°) með einfaldri læsingu og 1:15 (4°) með tvöfaldri. Rb-blað (27).001 um þök tekur í sama streng og ráðleggur minnst 14° halla þar sem bárujárn er aðalvatnsvörn þaksins og þakrýmið kalt. Á minni halla má bárujárn ekki vera aðalregnvörnin. Þá þarf vatnsvörnin að vera undir járninu, þakdúkur eða tvöfaldur pappi sem stenst kröfur reglugerðar sjálfur, og járnið verður hlíf ofan á. Rb-blaðið bendir á að lekahætta um naglagötin sé mest á hallalitlum þökum, svo því minni sem hallinn er, því meira ríður á frágangi undirþaksins.

Þar sem tvær plötur mætast á lengdina þarf endaskörun, að minnsta kosti 150 mm og meiri eftir því sem hallinn er minni. Best er að sleppa henni alveg með því að panta plöturnar í fullri lengd. Við völsum plötur allt að 15 metra langar. Séu þær lengri en 7 metrar þarf að huga sérstaklega að flutningi.

Festingar

Á þök er miðað við 12 til 14 festingar á fermetra og á veggi 10 til 12. Þaksaumur eða þakskrúfur með gúmmíþéttingu eru alltaf festar í hábáru, aldrei í lægðina þar sem vatnið rennur. Í enda- og hliðarskörun er fest í hverja hábáru en annars í aðra hverja eða þriðju hverja eftir álagi.

Hvaða form hentar hvar?

• Bára 18/76 er hefðbundna íslenska formið og fer jafnt á þök og veggi. Hún passar við eldri hús og flestar flasningar og kjölur eru sniðin að henni. Reiknivélin fyrir þakflöt miðar við hana nema annað form sé valið.

• Smábára 8/32 er lægri og þéttari, með 35 bárur á plötu í stað 14. Hún gefur fínna og sléttara yfirborð og er fyrst og fremst veggklæðning, úti sem inni, lárétt eða lóðrétt. Á þök hentar hún síður, því lægri bára flytur minna vatn og ber skemmra á milli langbanda.

• Trapísa 24/136 er með hærri og breiðari bárur og flatan botn á milli þeirra. Hún er stífari en báran, ber lengra á milli langbanda og flytur meira vatn. Hún er algeng á stærri byggingum, iðnaðarhúsnæði, útihúsum og skemmum. Trapísan er væntanleg hjá okkur. Hafðu samband fyrir nánari upplýsingar og verðtilboð.